Afryka.html

dolar amerykański(USD): 2,8449



Artykuł wymaga poszerzenia. Zajrzyj na stronę dyskusji, by dowiedzieć się, czego brakuje i uzupełnij braki, jeśli to możliwe.

Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Mówi się o nim, iż jest oryginalnie położony, gdyż przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik. Zamieszkuje go 14% populacji Ziemi t.j. 950 mln ludzi (2008). Ma najwyższy na świecie przyrost naturalny (24 ‰ rocznie), najniższy PKB na 1 mieszk. (895 dolarów USA), najkrótszą średnią życia (47 lat), a także największą liczbę zakażonych wirusem HIV (ok. 24,9 mln, czyli ok. 64,3% zakażonych na całym świecie). Jest najbiedniejszym kontynentem na kuli ziemskiej, dotkniętym wieloma plagami – takimi jak malaria oraz AIDS – a także miejscem, gdzie największa część ludności cierpi niedożywienie lub nawet głód i gdzie wciąż toczą się wojny. W wielu krajach wciąż trwają wojny domowe i rozmaitego rodzaju konflikty zbrojne. Najgroźniejszymi punktami zapalnymi wciąż pozostają Sudan, Angola, Burundi, Demokratyczna Republika Konga, Czad, Wybrzeże Kości Słoniowej, Liberia, Somalia, Zimbabwe oraz południowo-wschodnia Nigeria. Afryka jest "najmłodszym" kontynentem na Ziemi – dzieci (0-14 lat) stanowią ok. 44% i jest najsłabiej zurbanizowanym kontynentem (ok 37% ludności mieszka w miastach). Największe miasta: Kair, Lagos, Kinszasa, Aleksandria. Państwa: największe – Sudan (2503,9 tys. km ²), najludniejsze – Nigeria (132 mln), najgęściej zaludnione – Mauritius (610 osób na km²), najmniejsze – Seszele (455 tys. km²), najmniej ludne – Seszele (83 tys.), najrzadziej zaludnione – Sahara Zachodnia (1/km²).

Spis treści 1 Etymologia 2 Geografia 3 Geologia i tektonika 4 Bogactwa naturalne 5 Fauna i flora 5.1 Tereny trawiaste 5.2 Tereny podmokłe 5.3 Tereny pustynne 5.4 Tereny górzyste 5.5 Lasy deszczowe 6 Ludność 6.1 Religie 6.1.1 Wierzenia rdzennych ludów Afryki 6.1.2 Kult przodków 6.1.3 Islam 6.1.4 Chrześcijaństwo 6.1.5 Voodoo 7 Historia Afryki 7.1 Pierwsi mieszkańcy 7.1.1 Rysunki naskalne 7.1.2 Kultura Nok 7.2 Starożytne państwa 7.2.1 Meroe 7.2.2 Aksum 7.2.3 Ghana 7.2.4 Mali 7.2.5 Państwa Kanem 7.2.6 Państwa na zachodnim wybrzeżu 7.2.7 Songhaj 7.2.8 Monomotapa 7.3 Kolonializm 7.3.1 Potomkowie niewolników 7.3.2 Walka o Afrykę 7.3.3 Afrykański ruch oporu 7.4 I i II wojna światowa 7.4.1 I wojna światowa 7.4.2 II wojna światowa 7.5 Rozpad systemu kolonialnego 7.5.1 Złote Wybrzeże 7.5.2 Wojna w Angoli 7.5.3 Organizacja Jedności Afrykańskiej 7.5.4 Apartheid 8 Nowoczesna Afryka 8.1 Surowce 8.2 Turystyka 8.3 Eksploatacja środowiska 8.4 Wiejskie wspólnoty 8.5 Sport 8.6 Sport - Igrzyska Olimpijskie 8.7 Kultura 8.7.1 Literackie nagrody Nobla 8.7.2 Muzyka rozrywkowa 9 Wielkie regiony Afryki 10 Podział polityczny Afryki 11 Języki zagrożone w Afryce 12 Ludy Afryki 13 Przypisy 14 Zobacz też 15 Bibliografia 16 Linki zewnętrzne

edytuj Etymologia

Istnieją co najmniej dwie teorie dotyczące pochodzenia nazwy kontynentu^[1] :

• od starożytnego kraju Afrów, zajmującego teren dzisiejszej Tunezji
• od semickiego rdzenia frq zawierającego pojęcie emigracji (nawiązanie do założenia Kartaginy przez fenickich osadników).

edytuj Geografia

 Osobny artykuł: Geografia Afryki.

Na północy leży największa gorąca pustynia świata – Sahara (największą pustynią jest Antarktyda), a na południu najstarsza pustynia świata – Kalahari. Najdalej wysuniętym na północ punktem Afryki jest Przylądek Biały (37°20'18" N), na południe Przylądek Igielny (34°49'58" S), na wschód Przylądek Hafun (51°24'40" E) a na zachód Przylądek Almadi (17°31'48" W), położony na Półwyspie Przylądka Zielonego.

Najwyższy szczyt to wulkan Kibo (5 895 m n.p.m.) leżący w masywie Kilimandżaro. Najdłuższa rzeka to Nil (6 671 km długości), a największe jezioro to Jezioro Wiktorii (pow. 68 800 km²). Najniższy punkt to depresja jeziora Assal (153 m p.p.m.). Średnia wysokość kontynentu wynosi 658 m n.p.m. Najgłębsze jest jezioro Tanganika (1 435 m). Największym półwyspem w Afryce jest półwysep Somalijski (750 tys. km²). Największa wyspa Afryki to Madagaskar (587 tys. km²). Afryka ma najwięcej państw – 54 (z Saharą Zachodnią).

edytuj Geologia i tektonika

Afryka leży w całości na płycie afrykańskiej i częściowo na płycie arabskiej.

Płyta afrykańska złożona jest z trzech głównych platform tektonicznych: występującej na północy Platformy Saharyjskiej, położonej na południe od równika Platformy Afrykańskiej i obniżenia tektonicznego wypełnionego wodami Morza Czerwonego – Tarczy Nubijsko-Arabskiej.

Na znacznej części obszaru obserwujemy wychodnie tarcz prekambryjskich, pokryte gdzieniegdzie mezozoicznymi i kenozoicznymi pokrywami osadowymi. Na południu występują hercynidy – Góry Smocze, zaś na północy najmłodsze tektonicznie alpidy – góry Atlas wypiętrzone podczas fałdowań alpejskich.

Od Europy Afryka oddzielona jest Morzem Śródziemnym (najmniejsza odległość w Cieśninie Gibraltarskiej – 14 km), od Azji Kanałem Sueskim i Morzem Czerwonym; od zachodu Afrykę oblewa Ocean Atlantycki, od wschodu Ocean Indyjski; największa rozciągłość południkowa 8 tys. km, równoleżnikowa – 7,5 tys. km. Na zachodzie często padają ulewne deszcze, a temperatura może spaść do +10°Celsjusza. Prądy morskie sprawiają iż na północy jest bardzo zimno w nocy (temperatura zimą może spadać poniżej 0 °C), a w ciągu dnia temperatura latem dochodzi do +50 °C a niekiedy nawet przekracza tę wartość (szczególnie w głębi Sahary).

We wschodniej części kontynentu, na styku płyt afrykańskiej i arabskiej, wskutek rozwiniętej działalności endogenicznej uformował się potężny system rowów tektonicznych, ciągnących się od Morza Czerwonego aż do ujścia Zambezi, nazywany Ryftem Afrykańskim. Obszar ten nadal jest obszarem aktywnym tektonicznie, występują tu katastrofalne trzęsienia ziemi oraz wybuchy wulkanów (Kamerun 1959 r., Nyiragongo Zair 1977)

edytuj Bogactwa naturalne

Afryka jest kontynentem bardzo bogatym w zasoby naturalne, których wielkość nie została właściwie oszacowana, a wiele jest nieeksploatowanych. W starym podłożu Afryki znajduje się wiele cennych surowców metalicznych: rudy żelaza, niklu, miedzi, manganu, antymonu, chromu oraz bogate złoża złota, srebra, platyny, uranu i diamentów. W młodszych skałach występuje węgiel kamienny, ropa naftowa, gaz ziemny i inne surowce pochodzenia osadowego. Wiele krajów z tego korzysta i np. Libia i Nigeria są producentami ropy naftowej w skali światowej, Republika Południowej Afryki ma jedne z największych złóż złota i diamentów, Zambia jest jednym z największych producentów miedzi. Lasy tropikalne dostarczają cennego drewna, ale wyrąb prowadzony jest w zastraszająco szybkim tempie. Afryka jest jednym z głównych producentów kakao, manioku, bananów, kawy i herbaty. Zasoby energetyczne: ropa naftowa 13,3 mld t, gaz ziemny – 13,0 bln m³, węgiel kamienny – 50,2 mld t.

edytuj Fauna i flora

Pod względem bogactwa przyrody żaden inny kontynent nie dorównuje Afryce. Pełne spektrum klimatów: od gorących po zimne – rozwija niezwykle różnorodną roślinność. Umożliwiło to powstanie wielu gatunków zwierząt: mnóstwo ssaków, np. antylop, gazel i innych kopytnych. Bogaty jest również świat ptaków – ponad 1500 gatunków. Afrykę zamieszkują: najszybsze zwierzę lądowe – gepard, największy ptak – struś i największe zwierzę lądowe – słoń.

edytuj Tereny trawiaste

Na afrykańskich stepach i sawannach występuje ponad 20 gatunków ssaków roślinożernych: od ogromnej antylopy końskiej do maleńkiej antylopy karłowatej. Śladami grubej zwierzyny stadnej, a także ich drapieżnych wrogów np. lwów, podążają padlinożercy: hieny i sępy. Najczęściej spotykane zwierzęta oraz rośliny:

• lew
• zebra
• żyrafa
• sekretarz

edytuj Tereny podmokłe

Tereny podmokłe Afryki kipią bogactwem flory i fauny, będąc siedliskiem między innymi krokodyli, hipopotamów, gatunków żyjących na terenach zalewowych, np. antylop kob, a także ryb, z których wyróżnić okonia nilowego a także rybę tygrysią. Najczęściej spotykane zwierzęta oraz rośliny:

• hipopotam
• ryby pielęgnicowate
• flaming mały
• papirus

edytuj Tereny pustynne

Do afrykańskich pustyni zalicza się: największą na świecie – Saharę, pustynie Rogu Afryki, Kalahari oraz pustynię Namib. Choć pustynie wydają się lądem pozbawionym życia, są domem dla wielu zwierząt i ptaków, takich jak: drop czy stepówka. Najczęściej spotykane zwierzęta oraz rośliny:

• antylopa adaks
• scynk aptekarski
• stepówka
• fenek
• róża jerychońska

i inne.

edytuj Tereny górzyste

Ruwenzori zwane także Górami Księżycowymi, Mount Kenia i Kilimandżaro posiadają różnorodną faunę i florę. Gryzonie zamieszkują torfowiska, z kolei nektarnik szkarłatnoboki żyje w ścisłym związku z ogromnymi lobeliami. Roślinność górzystych terenów dostarcza przykładów najbardziej oryginalnej wegetacji na świecie. Rośliny, które gdzie indziej uzyskują umiarkowane rozmiary, tutaj wyrastają na giganty, niektóre z nich osiągają wysokość 8 metrów. Najczęściej spotykane zwierzęta oraz rośliny:

• dżelada
• góralek skalny
• wojownik wspaniały
• lobelia drzewiasta
• krzyżownik

edytuj Lasy deszczowe

Lasy deszczowe dominują w zachodniej części Afryki Środkowej. Roślinożercy, np. goryle karmią się liśćmi licznych tu drzew. Owoce które spadają z koron drzew, dają pożywienie świniom i jeżozwierzom, a inne zwierzęta, takie jak łuskowce leśne, żywią się w koronach drzew. Najczęściej spotykane zwierzęta oraz rośliny:

• dujker żółtopręgi
• żeneta północna
• goryl
• gereza ruda
• papugi

edytuj Ludność

Jedna ósma ludności świata mieszka w Afryce, głównie wzdłuż północnego i zachodniego wybrzeża, a także wzdłuż żyznych dolin rzecznych. Chociaż ludzie przeważnie żyją w małych wioskach, coraz większa ich liczba migruje do miasteczek i metropolii w poszukiwaniu pracy i lepszego życia. Około trzydziestu metropolii na kontynencie przekroczyło milion mieszkańców i w związku z tym nasila się wiele problemów: bezrobocie, dzielnice nędzy (tzw. slumsy), brak szpitali, szkół, środków transportu, sieci wodociągowej, kanalizacji. Wskaźniki urodzeń w wielu krajach są wysokie, a rodziny wielodzietne. Blisko połowa populacji Afryki nie osiągnęła jeszcze piętnastego roku życia. Północna część Afryki jest zamieszkana głównie przez Berberów, Arabów, różne plemiona i narody Etiopskie oraz narody używające języka arabskiego choć nie będące Arabami jak np. Egipcjanie. Afryka subsaharyjska (tzw. "Czarna Afryka" na południe od Sahary,) liczy około 1500 ludów, czyli grup o tej samej kulturze, zaliczających się do rasy negroidalnej. W Afryce Płd.-Wsch.: Tanzania, Kenia, RPA – czy na wyspach: Mauritius, Seszele, dużą część mieszkańców stanowią przybysze z Indii. Sporą część ludności Republiki Południowej Afryki stanowią biali, pochodzący głównie z Wielkiej Brytanii, Holandii, Francji i Niemiec a wyspę Madagaskar zamieszkują Malgasze. Trudności, jakie przeżywa Afryka tłumaczone są kolonialną przeszłością, która opóźniła proces tworzenia się nowoczesnych państw.

W Afryce występuje ponad 1000 języków. Niektóre, stosowane w kontaktach handlowych, stały się językami wehikularnymi, umożliwiając porozumiewanie się ludom o różnych językach ojczystych. Taką rolę pełni między innymi język hausa w części Afryki Zachodniej czy też suahili w Afryce Wschodniej.

Afryka jest uznawana za kolebkę rodzaju ludzkiego. Dowodzą tego badania naukowe i wykopaliska archeologiczne prowadzone na południu kontynentu (na obecnym obszarze RPA). Odkryto tam szczątki praczłowieka, którego wiek ocenia się na 4 mln lat. W miarę upływu czasu zasiedlał on obszary Afryki najbardziej położone na północ. Około 35-40 tys. lat temu, już jako człowiek rozumny dotarł do Azji.

edytuj Religie

Od VIII wieku handel, podboje i kolonializm przyczyniły się do pojawienia w Afryce religii monoteistycznych, takich jak islam. W Afryce Północnej islam zajął całkowicie miejsce religii tradycyjnych, których wyznawcy często czcili swych przodków. W państwie Aksum w połowie IV wieku przyjęto chrześcijaństwo.

edytuj Wierzenia rdzennych ludów Afryki

Na pierwotne wierzenia ludów afrykańskich składał się szereg religii politeistycznych, właściwych dla danego ludu lub grupy ludów. Religie te nie pozostawały we wzajemnych związkach, jakkolwiek istniały pewne podobieństwa między wierzeniami różnych plemion i ludów, zwłaszcza sąsiadujących lub spokrewnionych ze sobą, niemniej jednak w żadnym wypadku nie można mówić o istnieniu jakiejkolwiek wspólnej dla plemion i ludów Afryki mitologii. Część z tych religii wymarła jeszcze w starożytność (np. religia starożytnego Egiptu czy przedchrześcijańskie i przedislamskie wierzenia Kabylów), zaś inne wierzenia są nadal żywe, choć liczba wyznawców systematycznie spada; dotyczy to zwłaszcza wierzeń ludów Afryki subsaharyjskiej. Wśród najważniejszych bóstw poszczególnych religii wymienić można takie nazwy jak m.in.: Abiku, Afefe, Chuku, Garang, Makumba, Nsissim, Anansi, Ogun, Oja, Sankofa, Szango i inne.

edytuj Kult przodków

Społeczności w wielu rejonach Afryki posiadały święte miejsca, gdzie przynoszono dary dla duchów zmarłych przodków. Dziś podczas dorocznych świąt i festiwali członkowie społeczności noszą specjalne maski, tańczą i opowiadają legendy o dokonaniach i zaletach przodków.

edytuj Islam

Około 800 n.e. Arabowie z Bliskiego Wschodu wprowadzili do Afryki Północnej islam. Od początku XI w. głównie dzięki kontaktom handlowym islam rozprzestrzenił się przez Saharę do Afryki Zachodniej, a wzdłuż rzeki Nil aż do Sudanu i dalej po Tanzanię i wyspę Zanzibar.

edytuj Chrześcijaństwo

Już od pierwszych wieków naszej ery chrześcijaństwo rozpowszechniało się na terenie Etiopii i Egiptu. W połowie IV wieku, za panowania króla Ezamy, chrześcijaństwo przyjęto w państwie Aksum. Później w czasach kolonialnych Europa wysyłała misjonarzy do Afryki, aby zakładali szkoły i kościoły a także nawracali Afrykanów na chrześcijaństwo. Próbowano także wykorzenić tradycyjne religie afrykańskie, często karząc tych którzy je praktykowali.

edytuj Voodoo

W XIX w. w koloniach karaibskich tradycyjny kult przodków połączono z chrześcijaństwem (synkretyzm religijny). Tak powstała religia zwana voodoo. Chociaż religia voodoo kojarzy się z rejonem Karaibów to w Afryce w 1996 r. w Beninie (dawniej Dahomej) została oficjalnie uznana za religię wyznawaną przez ponad 50% społeczeństwa Beninu. Benin jest kolebką voodoo/ wudu, która to religia czy kult bóstw istnieje pod taką bądź inną nazwą w wielu innych regionach czarnej Afryki i Ameryki Południowej. W Beninie tradycyjną religią był (jest) animizm, a jego wyznawcy za najwyższego boga uznają Mawu. Wyobraża go wiele drugorzędnych bóstw, czyli wudu, którym w określone święta składa się ofiary. Na przykład Hewioso to bóg grzmotu, a bóg Zangbeto podobno chroni w nocy pola rolników. Niższą pozycję wobec tych wudu zajmują pomniejsze bóstwa, uważane też za duchy zmarłych. Praktykowany jest więc kult przodków. W wielu domach można znaleźć asen, czyli swego rodzaju mały parasol z kutego żelaza, zdobiony symbolami ku czci zmarłego krewnego.

Do nawiązania kontaktu z tymi bogami potrzebny jest pośrednik - kapłan fetyszystyczny (mężczyzna lub kobieta). Umiejętności komunikowania sie z bóstwami oraz innymi duchami nabywa podobno po trzyletnim pobycie w zakonie fetyszystycznym. Kapłani wudu tworzą wpływową hierarchię, która ogromnie oddziałuje na życie Benińczyków.

Wyznawcy tego kultu wierzą, że duch zmarłego może wrócić i zabić innych członków rodziny. Niejeden sprzedaje swój dobytek lub zaciąga olbrzymie długi, aby pokryć koszty związane z ofiarami ze zwierząt i wystawnymi ceremoniami, mającymi przebłagać zmarłych krewnych. W rezultacie niektóre rodziny popadają w ubóstwo. Wierzenia te wzbudzają wśród mieszkańców zabobonny lęk.

Do Ameryki wudu dostało się pradwopodobnie z niewolnikami z terenów dzisiejszego Beninu. Na początku XVII wieku Kpassè, władca królestwa Hueda, nawiązał "stosunki handlowe" z francuskimi, angielskimi i portugalskimi handlarzami niewolników, którym król sprzedawał swoich poddanych. W Grehue, obecne Whidah, ładowano ich na statki i wywożono głównie na Haiti, Antyle Holenderskie i do Ameryki Północnej. Handel niewolnikami trwał od XVII do pocz. XVIII w.

edytuj Historia Afryki

 Osobny artykuł: Historia Afryki.

Cywilizacja w Afryce pojawiła się ponad 5000 lat temu, gdy powstał starożytny Egipt. Około 2500 lat temu w Afryce subsaharyjskiej rozwijało się także wiele innych królestw. Sahara była naturalną barierą oddzielającą ten teren od reszty świata do czasu przyjazdu arabskich handlarzy w VIII w. Przybycie Europejczyków w XV w. i związany z tym handel niewolnikami oraz europejski imperializm miały ogromny wpływ na kontynent. Choć w latach siedemdziesiątych XX wieku wszystkie narody afrykańskie były już niepodległe, to współczesna Afryka wciąż walczy ze skutkami kolonialnej przeszłości, a także problemami środowiska naturalnego.

edytuj Pierwsi mieszkańcy

Ludzie zamieszkują Afrykę od ponad 4 mln lat. Sahara była kiedyś żyznym terenem, bogatym w roślinność i zwierzęta, ale tysiące lat temu wyschła a ludzie przenieśli się na południe, by uprawiać rolnictwo na sawannach.

edytuj Rysunki naskalne

Rysunki na skałach i kościach często przedstawiały codzienne zajęcia, takie jak taniec, polowanie na zwierzęta oraz łowienie ryb. Malarze używali tłuszczu zwierzęcego z dodatkiem barwników roślinnych.

edytuj Kultura Nok

Najwcześniejsze ślady osadnictwa z epoki żelaza przypisuje się kulturze Nok (500 p.n.e – 200 n.e.), która istniała na terenie obecnej Nigerii. Ludzie Nok żyli we wspólnotach rolniczych wytwarzali żelazną broń i narzędzia rolnicze a także wykonywali piękne rzeźby z terakoty.

edytuj Starożytne państwa

Położenie północnej Afryki sprzyjało prowadzeniu handlu z zachodnią Azją. Spowodowało to rozwój bogatych królestw, takich jak np. Meroe (obecnie Sudan, ok. 600 p.n.e do 350 n.e.) czy Aksum (państwo oparte na handlu północnej Etiopii, ok. 100 p.n.e do 1000 n.e). W ten sam sposób w Afryce Zachodniej rozwinęła się Ghana.

edytuj Meroe

Z miasta Meroe Kuszyci kontrolowali handel nad Morzem Czerwonym i rzeką Nil od 600 p.n.e Zajmowali się eksportem dóbr luksusowych, takich ja np. strusie pióra czy skóry lamparta, budowali także piękne świątynie, a nad grobami swoich zmarłych stawiali piramidy o płaskich szczytach.

edytuj Aksum

W połowie IV w. n. e. za sprawą kupców syryjskich przyjęto w Aksum chrześcijaństwo. Od tego czasu Aksum zasłynęło jako święte miasto. Następnie przejęło ono władzę nad imperium Meroe. Ludzie z Askum budowali kamienne stele, aby oznaczyć grobowce swych królów.

edytuj Ghana

Ghana jest najstarszym państwem "Czarnej Afryki". Źródłem jej niezmierzonego bogactwa było złoto, podlegające królewskiemu monopolowi. Kraj wraz ze swoją stolicą Kumbi-Saleh stał się miejscem, gdzie krzyżowały się ważne szlaki handlowe. Wśród nich istotną rolę pełnił szlak transsaharyjski łączący kraje Maghrebu z Czarną Afryką dostarczająca cennego drewna, złota, srebra, orzeszków kola, kości słoniowej i niewolników. Zmierzch potęgi nastąpił pod koniec XI wieku, gdy Ghana została podbita przez islamskich Almorawidów. Złote artefakty, które przetrwały do dzisiejszych czasów, świadczą o niebywałym bogactwie tego królestwa.

edytuj Mali

W XI wieku Sundżata z rodu Keita objął władzę w muzułmańskim państwie Mali, Wykorzystał upadek Ghany, przyłączył jej terytorium i utworzył jedno z najbardziej rozległych państw Afryki Zachodniej, którego prawdziwym klejnotem było miasto Timbuktu. Szczyt swojego rozwoju osiągnęło za panowania Musy Wielkiego. O jego wyprawie do Mekki w 1324 roku w otoczeniu 600 niewolników i 60 000 tragarzy wieści dotarły nawet do Europy.

edytuj Państwa Kanem

Powstały między XI i XV wiekiem i bardzo szybko zostały nawrócone na islam, przez Arabów. Poza ich nazwami: Kanem, które leżało nad jeziorem Czad, Bornu (zob. Kanem-Bornu), Wadaj, Dar Fur, wiemy o nich niewiele.

edytuj Państwa na zachodnim wybrzeżu

W XV wieku Portugalczycy odkryli wielkie państwa: Benin w delcie Nigru i terenach przyległych oraz Kongo u ujścia rzeki o tej samej nazwie. Benin istniał od około XI wieku, a począwszy od XIV wieku rozwijała się tam wspaniała sztuka (wyroby z brązu i kości słoniowej. Państwo to przetrwało aż do do angielskiego podboju w XIX wieku. Królestwo Konga przyjęło chrześcijaństwo w XVI wieku pod wpływem Portugalczyków. Ta afrykańsko-chrześcijańska cywilizacja upadła na przełomie XVIII i XIX wieku.

Już w latach 70. XV wieku Portugalczycy handlowali miedzią, mosiądzem, złotem i niewolnikami z Beninem w Afryce Zachodniej. W latach 80. XV w. przybyli na Wyspy Św. Tomasza i Książęcą w Zatoce Gwinejskiej, tuż przy wybrzeżu afrykańskim. Założyli plantacje cukru i zmuszali Afrykanów (najczęściej porwanych w Senegalu i Gambii) do niewolniczej pracy na plantacjach. Był to początek europejskiej dominacji w Afryce.

edytuj Songhaj

Songhajowie, których ziemie zostały w XIV wieku włączone do Mali, przyjęli islam i utworzyli w XV wieku własne państwo Songhaj. Pod rządami Sonni Alego (1464-1492) Songhaj objął cały obszar środkowego Nigru. W 1591 roku państwo upadło, pokonane przez Marokańczyków.

edytuj Monomotapa

Dzisiejsze terytorium Zimbabwe i Mozambiku zostało podbite w XV wieku przez przywódcę ludów Bantu, nazwanego przez Portugalczyków Monomotapa. Pierwszą stolicą państwa, które nazwę przyjęło od imienia władcy, zostało Zimbabwe. Do ostatecznego upadku Monomotapy przyczyniły się najazdy sąsiednich ludów w pierwszej połowie XIX wieku.

edytuj Kolonializm

W XIX w. Europejczycy skolonizowali prawie całą Afrykę, wprowadzając korzystny dla siebie porządek ekonomiczny. Afrykanów wykorzystywano do pracy na plantacjach lub przy wydobywaniu cennych kruszców i surowców mineralnych. Zyski z ich pracy napędzały rozwój gospodarczy w Europie i Ameryce. W okresie tym niewolnictwo osiągnęło apogeum, ponieważ na niewolniczą pracę Afrykanów był wielki popyt na wielkich plantacjach na kontynencie amerykańskim (wyjątkiem była w tym czasie Wielka Brytania i jej kolonie – w 1807 r. Anglicy wprowadzili zakaz handlu i posiadania niewolników w Imperium Brytyjskim). Niewolnik pracował na plantacji średnio 7 lat, ale jego zakup "zwracał się" już po roku.

edytuj Potomkowie niewolników

Haniebny handel niewolnikami rozrzucił po obu Amerykach i Europie około 20 milionów Afrykanów, znacznie osłabiając kulturę afrykańską i wpływając na jej dalsze dzieje aż po czasy współczesne. Po wielu latach rozproszeni po świecie potomkowie tamtych niewolników utworzyli (chcąc-niechcąc) specyficzną formę "afrykańskiej diaspory", choć lepiej powiedzieć "społeczności" gdyż termin "diaspora" nie pasuje do cech i sytuacji potomków afrykańskich niewolników. Trudno nazwać jednym słowem potomków ludzi porwanych, przewiezionych na inne kontynenty, nie wiedzących (z nielicznymi wyjątkami) z jakiego rejonu Afryki zostali uprowadzeni, nie wiedzących jakim językiem mówili ich przodkowie - ludzi, których łączy jedynie to, że ich przodkowie pochodzą z kontynentu afrykańskiego, że wszyscy zostali przewiezieni statkami i sprzedani jako niewolnicy a oni sami mają "czarny" kolor skóry. Współcześnie potomkowie niewolników z Afryki są: w USA - Amerykanami (lub afro-Amerykanami), w Brazylii - Brazylijczykami, na Haiti - Haitańczykami itd. W niektórych krajach Ameryki Płd. są większością społeczeństwa lub bardzo poważną jego częścią (Antyle, Brazylia). Pierwszym niepodległym państwem w Ameryce Południowej było Haiti, w którym władzę sprawowali murzyni i mulaci po zwycięskim powstaniu na przełomie XVIII i XIX wieku.

edytuj Walka o Afrykę

W 1884 r. przywódcy europejscy zdecydowali, że ich kraje mogą uznać terytoria afrykańskie zajęte przez Europejczyków za swe kolonie. Do 1902 roku cała Afryka, z wyjątkiem Liberii oraz Etiopii była skolonizowana.

edytuj Afrykański ruch oporu

Afrykanie zawzięcie walczyli z kolonializmem. Etiopczycy bili się o utrzymanie niepodległości do 1936 r., Zimbabwe i Sudan wzniecały powstania przeciwko Brytyjczykom (1896 i 1920), plemiona w Angoli próbowały obalić rządy Portugalczyków (1902), w Namibii i Tanzanii tysiące osób zostało zabitych w powstaniach przeciwko Niemcom (1904-1908), a w Nigerii lokalne plemiona wznieciły powstanie przeciwko brytyjskim rządom (1920). Dwie Wojny burskie pochłonęły blisko 60 000 ofiar.

edytuj I i II wojna światowa

Choć obie wojny światowe dotyczyły głównie Europy, tysiące mieszkańców Afryki straciło życie, gdy kolonialni władcy siłą wcielali ich do swych armii. Jedną z przyczyn I wojny światowej były wynikające z kolonizacji niemieckie pretensje i urazy wobec pozostałych krajów europejskich. Z kolei w czasie II wojny światowej Afryka Północna stała się polem walki, kiedy włoskie i niemieckie wojska najechały terytoria afrykańskie rządzone przez Francję i Wielką Brytanię.

edytuj I wojna światowa

Walki na kontynencie afrykańskim toczyły się z rożnym natężenim na terenach czterech kolonii niemieckich: (Togo, Kamerun, Niemiecka Afryka Południowo-Zachodnia czyli dzisiejsza Namibia i w Niemieckiej Afryce Wschodniej - Tanganice (z grubsza biorąc terytorium dzisiejszej Tanzanii) a także w pobliżu ich granic. Przeciwko Niemcom walczyły wojska brytyjskie, francuskie i belgijskie. Żadna z niemieckich kolonii nie była w stanie stawić poważniejszego oporu ofensywom licznych dobrze zaopatrywanych wojsk alianckich. Walki zakończyły się praktycznie w 1916 r. zajęciem stolic, głównych miast i terytoriów kolonii niemieckich. Na terenie Tanganiki walki trwały dłużej - nawet do zakończenia wojny w Europie. Były to walki o charakterze partyzancko-nękającym a nieliczne, zdyscyplinowane i dobrze dowodzone oddziały niemieckie często uzupełniały uzbrojenie (z powodu braku dostaw z Europy) zdobywając je na wojskach ententy. I wojna światowa na kontynecie afrykańskim miała niewielkie znaczenie dla przebiegu całej wojny światowej. Wojska wszystkich armii kolonialnych walczących w Afryce bazowały na żołnierzach Afrykanach - którzy ilościowo wielokrotnie przewyższali swoich dowódców, oficerów i podoficerów.

Kiedy w 1914 r. wybuchła I wojna światowa, Egipt i Sudan były już uzależnione od Wielkiej Brytanii. Wojska tureckie walczące po stronie Państw Centralnych probowały opanować strategiczy punkt jakim była strefa kanału sueskiego. Oprócz niepowodzeń armii tureckiej bezpośrdnio na froncie spore znaczenie miała dywersja w krajach arabskich należących do Imperium osmańskiego. Arabowie na półwyspie Arabskim (dzisiejsza Arabia Saudyjska) a także w Palestynie i Syrii walczyli przeciw Turkom. (W latach 1916-1918 pomagał im w tym ekscentryczny Anglik, żołnierz i pisarz Thomas Edward Lawrence (1888-1935), znany jako Lawrence z Arabii) W rezultacie nie udało się na północy przenieść działań wojennych na kontynent afrykański, Egipt pozostał pod brytyjskim protektoratem a formalną niepodległość uzyskał w 1922 r.

W konskwencji przegranej wojny Niemcy utraciły wszystkie swoje kolonie, którymi w Afryce podzieliły się Wielka Brytania, Francja i Belgia. Cząstki, którymi miały być tzw. terytoriami mandatowymi Ligi Narodów faktycznie powiększyły stan posiadania zwycięskich państ kolonialnych.

edytuj II wojna światowa

Faszystowskie Włochy w latach 1935-1936 podbiły Etiopię. W chwili wybuchu II wojny światowej do Włoch należały oprócz podbitej Etiopii: Erytrea, Somalia i Libia. 10 czerwca 1940 r. Włochy przystąpiły do wojny u boku Niemiec. W sierpniu 1940 Włosi zajęli Somali Brytyjskie i kilka przygranicznych miejscowości w Kenii i Sudanie, a 13 września uderzyli z Libii na Egipt, broniony przez ok 36. tys żołnierzy z różnych krajów Brytyjskiej Wspólnoty Narodów pod dowództwem gen. A.P. Wavella. Włosi posuwali się dalej aż do Sidi Barani, ale w grudniu 1940 r. po kontrataku gen. Wavella, wspieranego przez wojska pancerne zostali odepchnięci. Wavell odzyskał Sidi Barani, biorąc ok. 120 tys. jeńców i maszerował dalej, zdobywając Tobruk, Benghazi i Cyrenajkę. Przeciwnatarcie wojsk brytyjskich rozpoczęte 8 grudnia 1940 r. zakończyło się wyparciem Włochów z Egiptu i Cyrenajki. Na początku 1941 r. działania zaczepne wojsk brytyjskich doprowadziły do zajęcia wszystkich posiadłości włoskich w Afryce Wschodniej, odzyskania Somali Brytyjskiego, opanowania Erytrei, Somali Włoskiego i wyzwolenia Etiopii. W lutym 1941 Niemcy przerzucili do Trypolitanii korpus ekspedycyjny, którym dowodził generał Erwin Rommel - Afrika Korps. Od października 1940 do marca 1942 w działaniach wojennych w Afryce Północnej uczestniczyła polska Brygada Strzelców Karpackich. Brytyjczycy opuścili twierdzę Tobruk i wycofali się na Wschód. W Tobruku pozostawili garnizon złożony przede wszystkim z Australijczyków, który bronił się od kwietnia 1941 r. do czerwca 1942 r. Aby wzmocnić Tobruk, dowództwo brytyjskie skierowało do Tobruku w sierpniu 1941 r. Samodzielną Brygadę Strzelców Karpackich pod dowództwem gen. Stanisława Kopańskiego. Przybycie Polaków odciążyło Australijczyków w Tobruku i pozwoliło im się wyrwać z oblężenia, zdobyć Rezegh i połączyć z oddziałami 8 Armii gen C. Auchinlecka. Polska brygada, licząca ok. 4 tys. żołnierzy i oficerów, brała udział w walkach na pierwszej linii frontu do grudnia 1941 r., kiedy to Brytyjczycy wyzwolili twierdzę. 18 listopada 1941 r. wojska brytyjskie rozpoczęły znad zachodniej granicy Egiptu natarcie w kierunku na Tobruk, zmuszając w końcu grudnia Niemców i Włochów do odwrotu. W połowie stycznia 1942 r. ofensywa brytyjska została zatrzymana pod El-Egejlą. 21 stycznia 1942 r. wojska niemiecko-włoskie przeszły do przeciwnatarcia w kierunku na Egipt i do 1 lipca 1942 osiągnęły El-Alamejn, gdzie zostały zatrzymane przez gen Auchinlecka. 23 października gen B.L. Montgomery rozpoczął działania ofensywne. Do ataku ruszyło 1200 czołgów. Rommel z powodu braku paliwa mógł przeciwstawić im tylko 500 gotowych do walki. Nie odzyskał już inicjatywy i nastąpił odwrót wojsk niemiecko-włoskich do Libii. Bitwa ta nazwaną bitwą pod El-Alamejn była początkiem ostatecznego końca kampanii północno-afrykańskiej. W listopadzie 1942 r. wojska brytyjsko-amerykańskie dokonały inwazji w Afryce Północno-Zachodniej - operacja "Torch" ("Pochodnia") pod dowództwem generała Dwighta Eisenhowera, lądując w rejonie Casablanki nad Atlantykiem oraz Algieru i Oranu nad Morzem Śródziemnym. Stacjonujące w Afryce północno-zachodniej wojska francuskie podległe rządowi Vichy stawiły tylko nieznaczny opór siłom inwazyjnymi i na podstawie układu z 13 listopada przeszły na stronę aliantów. Siły niemiecko-włoskie dostały się między armie alianckie atakujące od Wschodu i Zachodu. W marcu 1943 r. Rommel został odwołany do Niemiec. Wojska sprzymierzonych rozwijając ofensywę z Cyrenajki i Algieru zbieżnie na Tunis, zdobyły Tobruk, Trypolis a 7 maja 1943 r. miasto Tunis, biorąc do niewoli ok. 250.tys. jeńców. Między 9 a 13 maja 1943 skapitulowały ostatnie oddziały wojsk niemiecko-włoskich w Afryce Północnej. W rezultacie przegranej wojny, (podobnie jak po I wojnie światowej Niemcy) Włochy utraciły swoje kolonie afrykańskie.

edytuj Rozpad systemu kolonialnego

Po II wojnie światowej wielu Afrykanów chciało, by rządy kolonialne się zakończyły i by mogli sami rządzić własnymi państwami. Potęgi kolonialne, takie jak Francja, Portugalia i Wielka Brytania, zwalczały jednak te dążenia. Do krwawych walk o niepodległość doszło np. w Algierii, Kenii (powstańcy Mau Mau), Mozambiku, Angoli i Rodezji (dzisiejsze (Zimbabwe). Do końca lat 60. XX wieku większość afrykańskich państw uzyskała niepodległość, ale problemy polityczne, ekonomiczne i inne pozostały a nawet uległy zwielokrotnieniu. W 2 połowie XX w. państwom kolonialnym przestało opłacać się "posiadanie" terytoriów zależnych - kolonii, albowiem pociągało to za sobą różnego typu spore wydatki. O wiele łatwiej było przyznać/uznać niepodległość jakiegoś kraju i w dalszym ciągu ciągnąć zeń korzyści gospodarcze nie mając żadnych zobowiązań. Masowo przyznawano prawa do niepodległosci tak, że w roku 1960 powstało aż 17 nowych państw na kontynencie afrykańskim. Rok ten nazwano "rokiem Afryki".

edytuj Złote Wybrzeże

Po II wojnie światowej dążenie antykolonialne wzmocniły się. Jedną z pierwszych kolonii, która uzyskała niepodległość, była brytyjska kolonia Ghana – Złote Wybrzeże – 1957 r. Ghana (swą nazwę wzięła od potężnego niegdyś starożytnego królestwa afrykańskiego). Pierwszym premierem nowo powstałego państwa został Kwame Nkrumah (1909-1972). W 1960 r. Nkrumah ogłosił Ghanę republiką, a siebie dożywotnim prezydentem. W miarę upływu czasu stał się bezwzględnym dyktatorem i coraz bardziej oddalał swój kraj od zachodniego świata. W roku 1966 r. przewrót wojskowy obalił rządy Nkrumaha.

edytuj Wojna w Angoli

W 1961 r. mieszkańcy Angoli wywołali rewoltę przeciwko kolonialnemu rządowi w Portugalii. Gdy armia portugalska pokonała rebeliantów, ci uciekli do Zairu. Tam stworzyli ruch niepodległościowy, a w Angoli rozpoczęli wojnę partyzancką. W 1974 r. w Portugalii miała miejsce tzw. Rewolucja goździków. Jej rezultatem było m.in. przyznanie praw do niepodległości dla wszystkich portugalskich kolonii. W 1975 r. Angoli przyznano niepodległość. Po jej uzyskaniu rozgorzała wojna domowa między trzema ugrupowaniami niepodległościowymi, które chciały rządzić Angolą: MPLA, FNLA i UNITA. Jedną ze stron wspierały oddziały wojskowe Republiki Południowej Afryki, drugą Kuby. Oprócz tego ugrupowania te były wspierane przez Związek Radziecki i USA. Walczące strony zgodziły się na zawieszenie broni w 1994 r. Jednak wciąż (2010 rok) trudno mówić o stabilizacji i pokoju w Angoli.

edytuj Organizacja Jedności Afrykańskiej

W roku 1963 szefowie 30 niezależnych państw afrykańskich utworzyli Organizację Jedności Afrykańskiej (OJA). Celem tej organizacji było rozwijanie ekonomicznej i politycznej współpracy pomiędzy państwami afrykańskimi oraz pomoc koloniom w odzyskaniu niepodległości. W 2002 r. organizacja przestała istnieć i na jej miejsce powołana została Unia Afrykańska

edytuj Apartheid

U schyłku lat 70. XX wieku jedynie Republika Południowej Afryki usiłowała utrzymać władzę w rękach białej mniejszości. "Biały" rząd uchwalił w 1948 r. ustawę o podziale rasowym, która klasyfikowała ludność ze względu na rasę. Zgodnie z tą ustawą ci, których uznano za czarnych, kolorowych lub Azjatów, mieli mniej praw. Apartheid został obalony w 1994 r.

edytuj Nowoczesna Afryka

Bogata w minerały Afryka posiada rozwijający się przemysł wydobywczy, który jednakże nie należy do Afrykanów. W ostatnim czasie powstało dużo fabryk, które specjalizują się w montażu importowanych części elektronicznych, które również nie należą do Afrykanów.

edytuj Surowce

Afryka jest bogata w surowce mineralne, które często stanowią opłatę za broń oraz są powodem konfliktów zbrojnych. Na przykład wydobycie koltanu oraz pochodnych rud tantalu (surowiec konieczny np. w przemyśle elektrotechnicznym), zostało zakazane przez ONZ na terenie konfliktu w Demokratycznej Republice Konga. Mimo to, wydobycie trwa.

• Zobacz: Wydobycie Koltanu

edytuj Turystyka

Ponad sto lat temu rządy krajów wschodnioafrykańskich wprowadziły rezerwaty i parki, by chronić dzikie zwierzęta przed myśliwymi i kłusownikami. Dzisiaj turyści płacą za pobyt w parkach i możliwość wyjazdu na safari, aby oglądać afrykańskie zwierzęta w ich środowisku naturalnym. Słynny jest Park Narodowy Serengeti w Tanzanii, który powstał w dużym stopniu dzięki inicjatywie i staraniom Bernharda Grzimka i jego syna Michaela – niemieckich zoologów.

edytuj Eksploatacja środowiska

Na ogromnych, na wpół jałowych połaciach Afryki, np. Somalii, ziemia stopniowo zamienia się w pustynię (pustynnienie). Od lat 50. XX w. średnie roczne opady deszczu są coraz niższe, ziemia coraz bardziej wysycha. Mieszkańcy często eksploatowali ją pod uprawy, a także wycinali lasy z przeznaczeniem drewna na opał.

edytuj Wiejskie wspólnoty

Rolnicy (głównie kobiety) zakładają wspólnoty, aby produkować żywność, którą następnie sprzedają na lokalnym rynku. Pozwala to na uniknięcie sytuacji, która zdarzała się wcześniej - farmerzy zmuszani byli do uprawy produktów pożądanych na rynku europejskim (kawa, orzeszki ziemne, kakao i bawełna), które następnie sprzedawali dużym europejskim firmom. Nie mogąc uprawiać dla siebie podstawowych roślin jadalnych, np. ryżu, musieli kupować drogie produkty zagranicą.

edytuj Sport

Postacią kultową/symbolem wśród sportowców kontynentu afrykańskiego (i nie tylko) jest Abebe Bikila – maratończyk z Etiopii, który dwukrotnie zdobył złoty medal w tej konkurencji: IO w Rzymie w 1960 r. (Roku Afryki) i IO w Tokio w 1964 r., za każdym razem ustanawiając rekord olimpijski. Po pierwszy złoty medal biegł na bosaka. Od Igrzysk Olimpijskich w Rzymie do olimpiady w Pekinie Etiopia zdobyła łącznie 38 medali (w tym 19 złotych) i wszystkie w biegach na różnych dystansach (najkrótszy z nich to 3000 m z przeszkodami, gdy Eshetu Tura zdobył brązowy medal na IO w Moskwie w 1980 r.). Najlepsi biegacze długodystansowi i maratończycy pochodzą głównie z Etiopii, Kenii i Maroka.

edytuj Sport - Igrzyska Olimpijskie

We wszystkich olimpiadach (do IO w Pekinie włącznie) kraje afrykańskie zdobyły łącznie 314 medali: 90 złotych, 103 srebrne i 121 brązowych. Najwięcej Kenia (72 medale w tym 22 złote) i RPA (70 medali w tym 20 złotych). Medale olimpijskie zdobyło 25 państw afrykańskich - a 28 krajów uczestniczących w IO nie zdobyło ani jednego medalu (Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Rep. Zielonego Przylądka, Rep. Afryki Środkowej, Czad, Komory, obydwa Konga, Gabon, Gambia, Gwinea, Gwinea Bissau, Gwinea Równikowa, Lesotho, Liberia, Libia, Madagaskar, Malawi, Mali, Mauretania, Rwanda, Wyspa Św. Tomasza i Książęca, Seszele, Sierra Leone, Somalia i Suazi).

Co ciekawe kraje Afryki biorą udział w zimowych IO - niektóre po 4-5 razy ale nie zdobyły ani jednego medalu.

• źródło analizy - zestawienie medali olimpiskich Medal Table w angielskiej edycji Wikipedii

edytuj Kultura

edytuj Literackie nagrody Nobla

• 1986 Wole Soyinka - Nigeria,
• 1988 Nagib Mahfuz - Egipt,
• 1991 Nadine Gordimer - RPA,
• 2003 John Maxwell Coetzee - RPA

edytuj Muzyka rozrywkowa

Ta lista lub artykuł przeglądowy wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu. Zobacz też: Zasady tworzenia list.

Niektórzy wykonawcy (kompozytorzy, piosenkarze, muzycy), popularni również w Europie i Amerykach:

• Cesária Évora – piosenkarka z Republiki Zielonego Przylądka,
• Afric Simone – piosenkarz z Mozambiku (Ramaya, Hafanana),
• Khadja Nin – piosenkarka z Burundi (Sambolera),
• Amr Diab – piosenkarz z Egiptu,
• Khaled (Cheb Khaled) – piosenkarz z Algierii, "król" muzyki raï (Aïsha, Di di),
• Rachid Taha – piosenkarz pochodzący z Algierii – Ya Rayah, kompozytor muzyki filmowej (m.in. Helikopter w ogniu),
• Faudel – "książę" muzyki raï, Algierczyk urodzony we Francji,
• Mory Kanté – piosenkarz z Gwinei - Yé ké yé ké,
• Teofilo Chantre – piosenkarz z Republiki Zielonego Przylądka,
• Youssou N'Dour – piosenkarz z Senegalu,
• Takfarinas – piosenkarz z Algierii (muzyka Yal),
• Samite – piosenkarz i muzyk z Ugandy,
• Wes Madiko (Wes) – piosenkarz, muzyk z Kamerunu, jego piosenka In Youpendi znalazła się w soundtracku do filmu "Król Lew 2",
• Angélique Kidjo – piosenkarka z Beninu – jej piosenka We are One była jedną z dwóch główych w filmie "Król Lew 2"",
• Ben Okafor – piosenkarz z Nigerii,
• Miriam Makeba – (Mama Afrika) – piosenkarka z RPA,
• Osibisa - grupa muzyczna, jej członkowie pochodzą z Ghany, Nigerii i Antyli,

edytuj Wielkie regiony Afryki

• Afryka Północna
• Afryka Zachodnia
• Afryka Centralna
• Róg Afryki
• Afryka Południowa

edytuj Podział polityczny Afryki

Flaga	Nazwa państwa	Pełna nazwa państwa	Stolica	Język urzędowy	Powierzchnia (w km²)	Liczba ludności	Gęstość zaludnienia (os./km²)	Waluta
	Algieria	Algierska Republika Ludowo – Demokratyczna	Algier	arabski	2 381 740	33 770 000	13,6	dinar algierski
	Angola	Republika Angoli	Luanda	portugalski	1 246 700	17 312 000	11,3	kwanza
	Benin	Republika Beninu	Porto-Novo	francuski	112 620	8 295 000	61,4	frank CFA
	Botswana	Republika Botswany	Gaborone	angielski, tswana	600 370	1 842 000	3,1	pula
	Burkina Faso	Burkina Faso	Wagadugu	francuski	274 200	15 265 000	48,9	frank CFA
	Burundi	Republika Burundi	Bużumbura	rundi, francuski	27 830	8 691 000	253,9	frank burundyjski
	Czad	Republika Czadu	Ndżamena	francuski, arabski	1 284 000	9 944 201	6,9	frank CFA
	Demokratyczna Republika Konga	Demokratyczna Republika Konga	Kinszasa	francuski, kongo	2 344 858	66 515 000	23,2	frank kongijski
	Dżibuti	Republika Dżibuti	Dżibuti	francuski, arabski	23 200	506 221	30,7	frank dżibutyjski
	Egipt	Arabska Republika Egiptu	Kair	arabski	1 001 450	81 714 000	73,3	funt egipski
	Erytrea	Państwo Erytrea	Asmara	arabski, tigrinia	121 320	5 028 000	36,5	nakfa
	Etiopia	Federalna Demokratyczna Republika Etiopii	Addis Abeba	amharski	1 127 127	78 254 000	65,6	birr
	Gabon	Republika Gabońska	Libreville	francuski	267 667	1 454 867	5,1	frank CFA
	Gambia	Republika Gambii	Bandżul	angielski	11 295	1 690 000	129,4	dalasi
	Ghana	Republika Ghany	Akra	angielski	239 460	23 000 000	9,0	cedi
	Gwinea	Republika Gwinei	Konakry	francuski	245 857	9 950 670	35,1	frank gwinejski
	Gwinea Bissau	Republika Gwinei Bissau	Bissau	portugalski	36 120	1 475 000	42,5	frank CFA
	Gwinea Równikowa	Republika Gwinei Równikowej	Malabo	francuski, hiszpański	28 051	616 459	18,1	frank CFA
	Kamerun	Republika Kamerunu	Jaunde	francuski, angielski	475 440	18 100 000	34,3	frank CFA
	Kenia	Republika Kenii	Nairobi	suahili, angielski	582 650	37 953 840	5,6	szyling kenijski
	Komory	Związek Komorów	Moroni	francuski, arabski, komoryjski	2 170	671 247	353,5	frank komoryjski
	Kongo	Republika Konga	Brazzaville	francuski	342 000	3 800 000	11,2	frank CFA
	Lesotho	Królestwo Lesotho	Maseru	sotho, angielski	30 355	2 031 348	59,3	loti
	Liberia	Republika Liberii	Monrovia	angielski	111 370	3 200 000	31,3	dolar liberyjski
	Libia	Wielka Arabska Libijska Dżamahirijja Ludowo – Socjalistyczna	Trypolis	arabski	1 759 540	5 659 000	3,2	dinar libijski
	Madagaskar	Republika Madagaskaru	Antananarywa	francuski, malgaski, angielski	587 040	20 043 000	30,5	ariary
	Malawi	Republika Malawi	Lilongwe	angielski, cziczewa	118 480	13 600 000	104,1	kwacha malawijska
	Mali	Republika Mali	Bamako	francuski	1 240 000	12 000 000	10,8	frank CFA
	Maroko	Królestwo Maroka	Rabat	arabski	446 550	33 800 000	69,6	dirham marokański
	Mauretania	Islamska Republika Mauretańska	Nawakszut	arabski	1 030 700	3 250 000	2,9	ugija
	Mauritius	Republika Mauritiusa	Port Louis	angielski	2 045	1 230 602	604,4	rupia maurytyjska
	Mozambik	Republika Mozambiku	Maputo	portugalski	801 590	21 000 000	23,9	metical
	Namibia	Republika Namibii	Windhuk	angielski	825 418	2 089 000	2,4	dolar namibijski
	Niger	Republika Nigru	Niamey	francuski	1 267 000	12 162 856	9,8	frank CFA
	Nigeria	Federalna Republika Nigerii	Abudża	angielski	923 768	146 255 312	137,6	naira
	Republika Południowej Afryki	Republika Południowej Afryki	Pretoria	afrikaans, angielski, kosa, ndebele, pedi, soto, suazi, tsonga, tswana, venda, zulu	1 219 912	48 783 000	37,0	rand
	Republika Środkowoafrykańska	Republika Środkowoafrykańska	Bangi	francuski, sango	622 984	4 370 000	6,3	frank CFA
	Republika Zielonego Przylądka	Republika Zielonego Przylądka	Praia	portugalski	4 033	499 796	117,0	escudo Zielonego Przylądka
	Rwanda	Republika Rwandy	Kigali	francuski, kiniaruanda	26 338	10 186 000	322,0	frank rwandyjski
	Senegal	Republika Senegalu	Dakar	francuski	196 190	12 521 851	52,4	frank CFA
	Seszele	Republika Seszeli	Victoria	seszelski, francuski, angielski	455	81 188	178,0	rupia seszelska
	Sierra Leone	Republika Sierra Leone	Freetown	angielski	71 740	6 150 000	72,1	leone
	Somalia	Republika Somalijska	Mogadiszu	somalijski, arabski, włoski	637 700	9 559 000	16,2	szyling somalijski
	Suazi	Królestwo Suazi	Mbabane	suazi, angielski	17 363	1 138 227	62,4	lilangeni
	Sudan	Sudan	Chartum	arabski, angielski	2 505 810	41 835 000	13,7	dinar sudański
	Tanzania	Zjednoczona Republika Tanzanii	Dodoma	suahili (de facto)	945 087	39 384 223	42,6	szyling tanzański
	Togo	Republika Togijska	Lomé	francuski	56 785	5 400 000	88,4	frank CFA
	Tunezja	Republika Tunezyjska	Tunis	arabski	163 610	10 384 000	60,7	dinar tunezyjski
	Uganda	Republika Ugandy	Kampala	angielski	236 036	29 850 000	110,8	szyling ugandyjski
	Wybrzeże Kości Słoniowej	Republika Wybrzeża Kości Słoniowej	Jamusukro	francuski	322 460	18 373 000	52,4	frank CFA
	Wyspy Świętego Tomasza i Książęca	Demokratyczna Republika Wysp Świętego Tomasza i Książęcej	São Tomé	portugalski	1 001	193 410	170,1	dobra
	Zambia	Republika Zambii	Lusaka	angielski	752 614	11 500 000	14,5	kwacha zambijska
	Zimbabwe	Republika Zimbabwe	Harare	angielski	390 580	12 383 000	33,1	dolar Zimbabwe

Terytoria zależne i o nieustalonym statusie międzynarodowym:

• Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego
• Francuskie Terytoria Południowe i Antarktyczne (tylko niewielka część terytorium – Wyspy Rozproszone)
• Majotta (terytorium Francji)
• Reunion (departament zamorski Francji)
• Sahara Zachodnia
• Somaliland
• Święta Helena (terytorium Wielkiej Brytanii)

edytuj Języki zagrożone w Afryce

Języki zagrożone w Afryce:

• Język amba
• Język argobba
• Język bafia
• Język bakwiri
• Język balundu
• Język banen
• Język bangi
• Język bende
• Język bira
• Język boa
• Język bondei
• Język bubi
• Język dahalik
• Język dahalo
• Język duala
• Język duma
• Język dzindza
• Język eton
• Język fipa
• Język harari
• Język kagulu
• Język kaka
• Język kalanga
• Język kela
• Język kélé
• Język kerebe
• Język kiamu
• Język kinga
• Język kota
• Język kusu
• Język lalia
• Język langi
• Język lele
• Język libido
• Język makaa
• Język manda
• Język matumbi
• Język mbama
• Język mbati
• Język mbembe
• Język mbete
• Język mbo
• Język mbole
• Język mundani
• Język myene
• Język ndamba
• Język ngindo
• Język nkutu
• Język nyabungu
• Język nyali
• Język nzebi
• Język pangwa
• Język pare
• Język pogoro
• Język pokomo
• Język pol
• Język punu
• Język sagala
• Język sakata
• Język sanaga
• Język segeju
• Język sira
• Język soko
• Język suku
• Język teke
• Język tende
• Język tongwe
• Język tsangi
• Język tsogo
• Język vagla
• Język yela
• Język yeye

edytuj Ludy Afryki

Największe ludy i plemiona afrykańskie:

• Ababde
• Abangowie
• Afarowie
• Agona (lud)
• Akan (lud)
• Amharowie
• Aszantowie
• Azande (plemię)
• Bantu
• Berberowie
• Buszmeni
• Dagomba (lud)
• Denkyira
• Dogonowie
• Ewe
• Fangowie
• Fante
• Fulanie
• Guanczowie
• Hausa
• Hererowie
• Hotentoci
• Hutu
• Jorubowie
• Kikuju
• Kuszyci
• Lamtuna
• Lobi
• Lotuko
• Mande
• Masajowie
• Maurowie
• Mossi
• Nubijczycy
• Nzema
• Pigmeje
• Sahrawi
• Somalijczycy
• Songhajowie
• Soninke
• Sosso
• Surma (lud)
• Tutsi
• Twa
• Wodaabe
• Wolofowie
• Żuawi

Przypisy

edytuj Zobacz też

• Państwa Afryki
• Afrykanerzy
• Religie rodzime Afryki
• Odkrycia i badania Afryki
• Sztuka Czarnej Afryki
• Parki narodowe Afryki
• Czarna Afryka
• Czarny islam
• Maghreb
• Historia Afryki
• Unia Afrykańska
• Afrykanistyka
• Afrochrześcijaństwo
• Ryszard Kapuściński
• Kazimierz Nowak
• Harambee
• Organizacje subregionalne w Afryce

edytuj Bibliografia

• Asante Molefi. The History of Africa. Routledge, 2007. isbn = 0415771390
• J. Desmond Clark. The Prehistory of Africa. Thames and Hudson, London, 1970. ISBN 978-0-500-02069-2
• Basil Davidson. The African past; chronicles from antiquity to modern times. Penguin, Harmondsworth, 1966.
• April A. Gordon, Donald L. Gordon. Understanding contemporary Africa. Lynne Rienner Publishers, Boulder,1996. ISBN 978-1-55587-547-3
• Korotayev, A. & Khaltourina D. (2006) Introduction to Social Macrodynamics: Secular Cycles and Millennial Trends in Africa. Moscow: URSS. ISBN 5-484-00560-4

edytuj Linki zewnętrzne

• Afryka.org – portal poświęcony Afryce
• Wasza-Afryka.pl – portal poświęcony Afryce
• Grupa Afrykańska Forum Młodych Dyplomatów
• Zbiór starożytnych map Afryki w bibliotece Northwestern University (ang.)
• Procesy demokratyzacji w Afryce
• Afryka w katalogu Open Directory Project

p • d • e Państwa Afryki Algieria • Angola • Benin • Botswana • Burkina Faso • Burundi • Czad • Demokratyczna Republika Konga • Dżibuti • Egipt • Erytrea • Etiopia • Gabon • Gambia • Ghana • Gwinea • Gwinea Bissau • Gwinea Równikowa • Kamerun • Kenia • Komory • Kongo • Lesotho • Liberia • Libia • Madagaskar • Malawi • Mali • Maroko • Mauretania • Mauritius • Mozambik • Namibia • Niger • Nigeria • Republika Południowej Afryki • Republika Środkowoafrykańska • Republika Zielonego Przylądka • Rwanda • Senegal • Seszele • Sierra Leone • Somalia • Suazi • Sudan • Tanzania • Togo • Tunezja • Uganda • Wybrzeże Kości Słoniowej • Wyspy Świętego Tomasza i Książęca • Zambia • Zimbabwe Terytoria zależne Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego • Majotta • Reunion • Święta Helena Państwa nieuznawane na arenie międzynarodowej Sahara Zachodnia • Somaliland Integralne części państw położonych poza Afryką Ceuta (część Hiszpanii) • Isla de Alborán (część Hiszpanii) • Isla del Perejil (część Hiszpanii) • Islas Chafarinas (część Hiszpanii) • Madera (część Portugalii) • Melilla (część Hiszpanii) • Peñón de Alhucemas (część Hiszpanii) • Peñón de Vélez de la Gomera (część Hiszpanii) • Sokotra (część Jemenu) • Wyspy Kanaryjskie (część Hiszpanii) • Wyspy Rozproszone (część Francuskich Terytoriów Południowych i Antarktycznych) • Wyspy Selvagens (część Portugalii)

p • d • e Kontynenty Afryka Ameryka Południowa Ameryka Północna Antarktyda Australia Azja Europa Eurazja Eurafrasia Ameryka Afryka Południowa • Północna • Środkowa • Wschodnia • Zachodnia Ameryka Anglosaska • Centralna • Karaiby • Mezoameryka • Łacińska • Południowa • Północna • Środkowa Azja Bliski Wschód • Daleki Wschód • Południowa • Południowo-Wschodnia • Północna • Środkowa • Zachodnia • Zakaukazie Europa Południowa • Północna • Środkowa • Wschodnia • Zachodnia Australia i Oceania Oceania • Australia • Nowa Zelandia • Melanezja • Mikronezja • Polinezja • Australazja Obszary polarne Arktyka • Antarktyka Oceany Atlantycki (Atlantyk) • Arktyczny • Indyjski • Południowy • Spokojny (Pacyfik)