Umajjadzi, Omajjadzi (arab. الأمويون / بنو أمية; tur. Emevi) – dynastia kalifów arabskich wywodząca się z plemienia Kurajszytów.
Umajjadzi doszli do władzy po obaleniu rządów tzw. kalifów prawowiernych. Panowali nad kalifatem damasceńskim w latach 661-750 i w al-Andalus w latach 756-1031.
Spis treści |
edytuj Dzieje dynastii
edytuj Kalifat damasceński
Mu'awija, założyciel dynastii, był emirem Syrii za czasów trzeciego kalifa, a zarazem swojego krewniaka, Uthmana ibn Affana. Po zabójstwie Uthmana, nowym kalifem został Ali ibn Abi Talib. Zamiast zwyczajowego zaniechania swojej funkcji, Mu'awija wzniecił rebelię przeciwko Alemu. Po wielu walkach doszli do porozumienia i podzielili Imperium na dwie części, lecz Ali został zamordowany w 661 i Mu'awija ogłosił się kalifem wszystkich ziem muzułmańskich. Przeniósł stolicę do Damaszku i zapoczątkował dynastię Umajjadów, albowiem po jego śmierci tron przejął jego syn.
Imperium Umajjadów obejmowało bardzo rozległe regiony Bliskiego Wschodu: Syrii, Palestyny, Egiptu, Półwyspu Arabskiego, Mezopotamii i większości ziem Iranu. Pod rządami dynastii muzułmanie kontynuowali ekspansję na zachód i na wschód. Zajęto kosztem Bizancjum północną Afrykę. Rozszerzono także stan posiadania w północnym Iranie i Azji Środkowej niszcząc pozostałości Imperium Perskiego Sasanidów. W VIII wieku Umajjadzi rozpoczęli najazdy na Europę. W latach 711-718 opanowali Hiszpanię odbierając ja z rąk germańskich Wizygotów. Niepowodzeniem zakończyły się natomiast próby podboju frankijskiej Galii (bitwa pod Poitiers) oraz bizantyjskiej Azji Mniejszej (oblężenie Konstantynopola w latach 674 - 678 i 717 - 718).
Umajadzi przekształcili kalifat w monarchię absolutną. Mu'awija I doprowadził do wyboru swojego syna, Jazida, na kalifa jeszcze za swojego życia. Tym sposobem godność kalifacka stała się dziedziczna. Umajadzi oparli swe rządy na arabskich szejkach, członkach własnego klanu oraz dawnej perskiej i bizantyjskiej arystokracji, wciągając wszystkich w system wyzysku poddanych. Zintensyfikowali ucisk podatkowy, stosowali praktykę sprzedaży urzędów. Otoczyli się wystawnym dworem. Uczynili Damaszek stolicą monarszą za wzór metropolii Bizancjum i Persji.
Kalifowie Abd al-Malik oraz jego syn Al-Walid starali się zorganizować imperium w spójny organizm państwowy. Stworzyli system komunikacji pocztowej, zaczęli bić jednolitą monetę oraz wprowadzili język arabski jako urzędowy we wszystkich prowincjach. Pobożny i niechętny luksusom dworskim Umar ibn Abd al-Aziz starał się narzucić społeczeństwu ścisłe przestrzeganie przepisów religijnych i kierowanie się normami szariatu w życiu społecznym. Polityka konsolidacyjna oraz nadużycia administracji doprowadziły jednak Umajadów do upadku, albowiem pobudzała nastroje opozycyjne.
edytuj Umajjadzi w al-Andalus
Umajjadzi zostali obaleni na Bliskim Wschodzie przez dynastię Abbasydów. Po porażce w bitwie nad rzeką Zab w 750 większość członków dynastii została wymordowana. Masakrę rodu przeżył tylko jeden z umajjadzkich książąt, Abd ar-Rahman I. Zbiegł on do Maghrebu, a następnie przejął władzę nad muzułmańskimi terytoriami w Hiszpanii. Zapoczątkował tam nową dynastię Umajjadów. Jego następcy z czasem ogłosili się kalifami, tworząc konkurencyjny wobec Bagdadu ośrodek władzy ze stolicą w Kordobie.
Ostatni przedstawiciel dynastii zmarł w 1031. Jego kalifat uległ podziałowi na niewielkie państewka - taify.
edytuj Władcy z dynastii Umajjadów
edytuj Kalifat damasceński
- Mu'awija I ibn Abu Sufjan, 661-680
- Jazid I ibn Mu'awija, 680-683
- Mu'awija II ibn Jazid, 683-684
- Marwan I ibn Hakam, 684-685
- Abd al-Malik ibn Marwan, 685-705
- Al-Walid I ibn Abd al-Malik, 705-715
- Sulajman ibn Abd al-Malik, 715-717
- Umar ibn Abd al-Aziz, 717-720
- Jazid II ibn Abd al-Malik, 720-724
- Hiszam ibn Abd al-Malik, 724-743
- Al-Walid II ibn Jazid II, 743-744
- Jazid III ibn al-Walid, 744
- Ibrahim ibn al-Walid, 744
- Marwan II ibn Muhammad, 744-750
edytuj Emirat Kordoby
- Abd-ar-Rahman I, 756-788
- Hiszam I, 788-796
- Al-Hakam I, 796-822
- Abd-ar-Rahman II, 822-852
- Muhammad I, 852-886
- Al-Mundhir, 886-888
- Abdallah ibn Muhammad, 888-912
- Abd-ar-Rahman III, 912-929
edytuj Kalifat Kordoby
- Abd-ar-Rahman III, kalif 929-961
- Al-Hakam II, 961-976
- Hiszam II, 976-1008
- Muhammad II, 1008-1009
- Sulajman II, 1009-1010
- Hiszam II, 1010-1012
- Sulajman II, 1012-1017
- Abd-ar-Rahman IV, 1021-1022
- Abd-ar-Rahman V, 1022-1023
- Muhammad III, 1023-1024
- Hiszam III, 1027-1031